اگر هنگام خواندن جزوه شیمی همهچیز روشن به نظر میرسد، اما با دیدن سؤال تازه نمیدانید از کجا شروع کنید، روش مطالعه شما به تمرین مستقل بیشتری نیاز دارد. روش مطالعه شیمی باید سه کار را به هم وصل کند: فهم مفهوم، انتخاب مسیر حل و بررسی پاسخ. در این راهنما، یک الگوی قابل تغییر برای دانشآموزان و کسانی که مبانی شیمی را مرور میکنند ارائه میکنیم.
۱. پیش از مطالعه، نقطه شروع خود را پیدا کنید
از مبحث موردنظر سه سؤال انتخاب کنید: یکی درباره تعریف مفهوم، یکی محاسبه ساده و یکی مسئله چندمرحلهای. بدون مراجعه به پاسخ تلاش کنید آنها را حل کنید. لازم نیست در شروع همه را درست جواب بدهید؛ هدف پیدا کردن بخشهایی است که واقعاً به تمرین نیاز دارند.
برای مثال، در مبحث مول بررسی کنید آیا تفاوت جرم و مقدار ماده را میدانید، میتوانید جرم را به مول تبدیل کنید و از نسبت مولی واکنش استفاده کنید. اگر مرحله اول روشن نیست، رفتن مستقیم به تست ترکیبی احتمالاً کمکی به تشخیص مشکل نمیکند.
۲. مفهوم را با زبان خودتان توضیح دهید
بعد از خواندن یک بخش کوتاه، کتاب را ببندید و توضیح دهید چه یاد گرفتهاید. از خودتان بپرسید این کمیت چه معنایی دارد، واحد آن چیست و در چه شرایطی از رابطه آن استفاده میکنیم. اگر توضیح شما فقط تکرار یک جمله حفظشده است، یک مثال عددی یا شکل ساده اضافه کنید.
مول، واحد مقدار ماده است. برای نمونه، با جرم مولی تقریبی آب برابر ۱۸ گرم بر مول، ۳۶ گرم آب تقریباً ۲ مول آب دارد. این توضیح باید با واحدها همراه باشد؛ عدد ۱۸ بهتنهایی مشخص نمیکند درباره جرم مولی صحبت میکنیم.
۳. یک مثال را بدون نگاهکردن به پاسخ حل کنید
فرض کنید جرم مولی کربندیاکسید را ۴۴ گرم بر مول در نظر میگیریم و میخواهیم مقدار ماده در ۱۱ گرم از آن را بیابیم. داده مسئله، جرم است؛ خواسته، تعداد مول است؛ پس رابطه مناسب تقسیم جرم بر جرم مولی است:
تعداد مول = ۱۱ گرم ÷ ۴۴ گرم بر مول = ۰٫۲۵ مول
حالا پاسخ را بپوشانید و همین مسیر را خودتان بنویسید. سپس عدد جرم را به ۲۲ گرم تغییر دهید. پاسخ باید ۰٫۵ مول شود. توضیح دهید چرا با دو برابر شدن جرم همان ماده، تعداد مول نیز دو برابر شده است. این تغییر کوچک کمک میکند رابطه بین کمیتها را دنبال کنید.
۴. تمرینها را از ساده به ترکیبی پیش ببرید
در شروع، چند سؤال با یک مهارت مشخص حل کنید؛ برای مثال فقط تبدیل جرم به مول. پس از آن، سؤالهایی انتخاب کنید که تبدیل واحد و نسبت واکنش را هم درگیر میکنند. وقتی چند مبحث را آموختید، تمرینهای آنها را مخلوط کنید تا انتخاب روش حل نیز بخشی از تمرین باشد.
- صورت سؤال را کامل بخوانید و داده و خواسته را جدا بنویسید.
- پیش از جایگذاری عدد، مسیر حل را در یک جمله توضیح دهید.
- واحدها را در تمام مراحل نگه دارید.
- در پایان، بزرگی پاسخ و سازگاری آن با دادهها را بررسی کنید.
برای تمرین دقیقتر این مسیر، مقاله اشتباهات رایج در استوکیومتری را همراه با کاغذ و قلم بخوانید.
۵. دفترچه اشتباهات را به ابزار تمرین تبدیل کنید
تنها نوشتن جواب درست کافی نیست. برای هر خطا چهار چیز ثبت کنید: موضوع سؤال، مرحله اشتباه، علت خطا و تمرین اصلاحی. خطای مفهومی به توضیح دوباره نیاز دارد؛ خطای محاسباتی به بررسی عملیات؛ و اشتباه در خواندن سؤال به روشی برای مشخصکردن دادهها و محدودیتها.
مثلاً بنویسید: «در محاسبه مول، جرم را در جرم مولی ضرب کردم؛ واحدها را بررسی نکرده بودم؛ سه تمرین تبدیل جرم به مول را با نوشتن واحد حل میکنم.» در مرور بعدی، سؤال را دوباره حل کنید تا معلوم شود خطا برطرف شده است.
۶. یک برنامه مطالعه قابل اجرا بسازید
برای یک جلسه ۵۰ دقیقهای، میتوانید ۱۰ دقیقه را به یادآوری درس قبلی، ۱۵ دقیقه را به یادگیری و توضیح مفهوم، ۲۰ دقیقه را به حل مستقل تمرین و ۵ دقیقه را به ثبت خطا اختصاص دهید. این تقسیمبندی یک پیشنهاد اجرایی است و باید با سطح و زمان شما تنظیم شود.
روز بعد، چند سؤال کوتاه از همان مبحث حل کنید. چند روز بعد، آن را کنار یک مبحث دیگر مرور کنید. اگر در یادآوری مشکل دارید، فاصله مرور را کوتاهتر کنید. معیار پیشرفت، توانایی حل سؤال تازه با کمک کمتر است؛ صرفاً زمان نشستن پشت میز یا تعداد صفحات خواندهشده را معیار قرار ندهید.
تمرین پایانی و قدم بعدی
با جرم مولی تقریبی آب برابر ۱۸ گرم بر مول، ۹ گرم آب چند مول است؟ ابتدا رابطه و واحدها را بنویسید؛ سپس پاسخ خود را با ۰٫۵ مول مقایسه کنید. اگر نتیجه متفاوت شد، بررسی کنید مسئله از انتخاب رابطه بود یا محاسبه.
اگر برای تشخیص ضعفها یا تمرین مرحلهبهمرحله به همراهی نیاز دارید، توضیحات کلاس خصوصی شیمی آکس را ببینید. پیش از جلسه، نمونه سؤالهایی را آماده کنید که در حل آنها متوقف میشوید.